Informatie

Actueel

4 augustus herhaling lezing over heksenzalven in Anna Ceelen Huis

26-07-2016

Ook het Anna Ceelen Huis in Asten levert een bijdrage aan het Jeroen Boschjaar. Momenteel is daar in de kasteelruïne een (bescheiden) tentoonstelling, met een voor dit centrum toepasselijk thema: Bosch en de heksen, gekoppeld aan de jaarlijkse zomerrondleidingen in de maanden juli en augustus. De lezing over heksenzalven van 7 juli door Hans van den Broek wordt op 4 augustus nog een keer herhaald na de rondleiding van 19.00 uur, om 20.00 uur.
Het Anna Ceelen Huis is behalve bezoekerscentrum voor het Astense kasteel ook documentatiecentrum voor hekserij, magie en aanverwante onderwerpen. Dat er nu informatie wordt gegeven over hekserij in het werk van de 500 jaar geleden gestorven schilder, heeft niet alleen te maken met diens mogelijke uitbeelding van heksen. Er is nóg een verbinding, want Jeroen Bosch en de Astense kasteelheer Jan Bacx waren allebei in dezelfde tijd lid van de illustre Lieve Vrouwe Broederschap in ’s-Hertogenbosch. Toen Bacx in 1509 overleed liet hij geld na voor een jaarlijkse maaltijd in de vastentijd voor de leden van dit genootschap. Op 5 maart 1510 vond die samenkomst voor het eerste plaats, en dat gebeurde ten huize van niemand minder dan het lid Jheronimus Bosch. Uit de bewaard gebleven rekening is precies bekend wat de schilder zijn gasten voorschotelde (brood, soep, allerlei soorten vis, fruit en noten), wat ze erbij dronken (bier en wijn) en hoe tevreden het gezelschap zich toonde over de bediening door het personeel van de kunstenaar.
De kleine expositie besteedt aandacht aan deze maaltijd, en werpt dan de vraag op in hoeverre de schilder Bosch zich heeft beziggehouden met het thema hekserij. Bosch leefde van 1450 tot 1516, een periode waarin magie bedrijvende vrouwen steeds vaker in verband werden gebracht met de duivel. Het verborgen gevaar voor de christelijke samenleving werd beschreven in boeken als de Heksenhamer (1487), een handleiding voor het herkennen en vervolgen van deze door de duivel verleide vrouwen. Niet alleen in woord, maar ook in beeld begon daarmee de ‘heks’ haar intrede te doen.
Omdat aan de heks het vermogen tot vliegen wordt toegeschreven, wat in de loop van de tijd in het merendeel van de uitbeeldingen als kenmerkende karakteristiek wordt opgenomen, gaat de tentoonstelling ook nader in op dit fenomeen. Tijdens de lezing van arts Hans van den Broek op 4 augustus wordt uitleg gegeven over de overgeleverde samenstelling van ‘vliegzalven’ en andere heksenbrouwsels.
Veel zalven bleken te zijn samengesteld uit zeer werkzame uit het plantenrijk afkomstige componenten.Tegenwoordig kennen wij de farmacologische bestanddelen en het hierbij passende werkingspatroon van die planten. Met de huidige kennis is zelfs exact aan te geven in welk hersen- of lichaamsdeel ze actief zijn. Daardoor zijn de te verwachten effecten goed te voorspellen. Ondanks het feit dat ‘heksen’ simpelweg nooit hebben bestaan is toch de aanwezige kennis over roes-opwekkende stoffen via de heksenprocessen bewaard. Ook dit verwarrende gegeven wordt door Hans belicht met prikkelende en totaal nieuwe ideeën over heksenzalven.
Voorafgaand aan de lezing is om 19 uur de wekelijkse rondleiding van het zomerseizoen.
Aanmelden is mogelijk via de VVV in Asten: Burg. Wijnenstraat 1; 0493-692999; winkel@vvv-asten.nl
Deelname aan de rondleiding alleen kost 4,50 euro. Rondleiding met lezing kost 7,50 euro, inclusief koffie of thee.